دانلود پایان نامه درمورد پوشش گیاهی، عوامل محیطی، چرخه زندگی، ساختمان سازی

دانلود پایان نامه

Boiss.و U. tropaeolifolius.
درز صخره: جزئی از زیستگاه شکاف صخره است که در آن قسمت هوازدگی صخره کم است (39) از جمله گیاهانی که در شکاف صخره رشد میکنند می توان به موارد زیر اشاره نمود.
Anagallis arvensis L.، Gagea chloratha (M. B.) Schultes & Schultesو Helianthemum salicifolium (L.) Mill..
چشمه موقت با آب ساکن: به علت دارا بودن رطوبت و خاک مناسب نمونه های خاصی در این زیستگاه قادر به زندگی هستند از جمله این گیاهان می توان به موارد زیر اشاره نمود.
Centaurium pulchellum (Sw.) Druce، Fimbristylis bisumbellata (Forssk.) ubani، Inula britannica L.، Lythrum junceum Banks & Sol.، Orchis mascula L.، Ononis spinosa L.، Plantago lagopus L.، P. lanceolata ، Trifolium resupinatum L. و T. resupinatum.
دره: این زیستگاه جزء زیستگاه های رتبه 1 در منطقه محسوب نمیشود ولی به این علت که تعدادی از نمونه ها منحصر به این زیستگاه هستند دراینجا شرح داده میشود. دره زیستگاهی برای رشد تعدادی از گیاهان است که در جاهاهای دیگر شرایط برای رشدشان فراهم نیست. گیاهانی که به مقدار مناسبی از نور و رطوبت نیاز دارند دره مکان مناسبی برای زندگی آنها میباشد. از جمله این گیاهان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
Isatis raphanifolia Boiss.، Nonea caspica G. Don و Paracaryum luristanicum Nábělek.
F. johannis در دره های شیب شمالی و جنوبی تشکیل جامعه داده بود.
زمین های دست خورده: زیستگاهی است که در آن انسان اقدام به باغبانی، ساختمان سازی و راهسازی کرده است.

فصل چهارم

بحث

ترکیب و ساخت هر جامعه گیاهی تاحدود زیادی تحت کنترل و تأثیر عوامل محیطی قرار دارد. در حقیقت این عوامل کمک میکنند تا گیاهان منطقه رویشی خود را مشخص کنند. به عبارت دیگر، زیستگاه های طبیعی گیاهان به وسیله عوامل محیطی مشخص میشود و لذا استقرار یک جامعه گیاهی تحت تأثیر عوامل خاکی، اقلیمی و زیستی است. بنابراین با مطالعه عوامل فوق علل پراکنش، تراکم و تغییرات پوشش گیاهی و توان رویشگاه ها مشخص میشود. با توجه به نقش مهم گیاهان در تعادل اکوسیستم و استفاده های مختلفی که بشر به طور مستقیم یا غیرمستقیم از آن مینماید، ضرورت شناخت روابط بین گیاهان و عوامل محیطی به ویژه موفولوژی و خاک جهت ثبات و پایداری آن امری اجتناب ناپذیر است. با شناخت روابط موجود، علل پراکنش، تراکم و تغییرات پوشش گیاهی و توان رویشگاه ها مشخص میشود. بنابراین تغییر در ترکیب پوشش گیاهی یک منطقه، گویای تغییر در عواملی است که گیاه به طور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تأثیر آن قرار دارد (33).

4-1- عوامل انتشار گونه ها در منطقه مورد مطالعه

با توجه به اینکه منطقه مورد مطالعه منطقه وسیعی نبود اما از غنای گونه ای نسبتا خوبی برخوردار است چرا که حضور ۲۵۳ گونه گیاهی متعلق به ۱۸۶ جنس و ۷2 تیره بیانگر تنوع شرایط اکولوژیکی خوب منطقه میباشد.
تعیین عرصه گسترش گونه هاي گیاهی و تشخیص خصوصیات مختلف رویشگاهی رستنی ها همواره مد نظر متخصصین علم اکولوژي و جغرافیاي گیاهی بوده است. مقایسه عرصه هاي گسترش گونه ها و تعیین حدود پراکنش آنها امروزه براي گیاه شناسان زمینه تحقیق و بررسی قابل توجهی را به وجود آورده است. عوامل انتشار گونه ها، تشکیل جوامع گیاهی، وسعت پهنه رویش و محدود بودن آن در نقاط خاص، هیچگاه از روي تصادف و شانس صورت نگرفته، بلکه عوامل بی شماري در آن دخالت دارند. عوامل موثر در تشکیل اجتماعات گیاهی بسیار متفاوت است و به طور کلی میتوان آنها را به دو دسته عمده عوامل خارجی یا طبیعی شامل خاك، اقلیم، توپوگرافی و عوامل درونی که به خصوصیات ساختاري، متابولیسمی، تولید مثل، سازگاري و سایر صفات ارتباط دارد، تقسیم کرد (3). با توجه به تاثیر عوامل مختلف اقلیم، توپوگرافی، سنگ بستر و عوامل بیولوژیک برروي خاك و پوشش گیاهی و با توجه به روابط ویژه این عوامل با یکدیگردر یک محیط خاص، در هر منطقه به طور طبیعی با پوشش گیاهی مشخص که شاخص و معرف خاك مشخصی است روبرو میباشیم (9).

4-1-1- اقلیم
پوشش گیاهی هر منطقه معمولا حاصل اقلیم آن منطقه است و عوامل آب و هوایی مانند دما و رطوبت بر روی توزیع پوشش گیاهی اثر میگذارند (26) . در سطح کره زمین تفاوت دمایی شدیدی وجود دارد که از دو متغیر اساسی تشعشعات خورشیدی وارد به سطح کره زمین و توزیع آبها و خشکی ها در سطح زمین ناشی میشود. تشعشعات خورشیدی در عرض های جغرافیایی بیشتر به صورت مورب میرسد و لذا در واحد سطح، انرژی گرمایی کمتری دریافت میشود. برای این مسئله دو دلیل وجود دارد؛ نخست آنکه انرژی در سطح وسیعتری پخش میشود و دوم آنکه اشعه تابشی بایستی از لایه ضخیم اتمسفر یا جو عبور کند که بخشی از آن جذب و بخش دیگر پراکنده و بلاخره بخشی نیز به وسیله ی جو منعکس میگردد (26) .
بر اثر تغییرات قابل ملاحظه ای که در گرمای یک محیط ممکن است حاصل گردد غالب گیاهان کم مقاومت یا از بین میروند و یا به نقاط دیگر مهاجرت مینمایند ولی گاهی یک جهش یا تغییر ناگهانی ارثی ممکن است موجب بروز اشکال جدید گردد که با تغییر گرمای محیط سازش داشته باشند. در تاثیر گرمای خورشید، نه تنها موقعیت جغرافیایی زمین بلکه جهت و شیب محل نیز تاثیر فراوان دارد و مانند روشنایی، اثر گرما نیز در دامنه های رو به جنوب بیشر از دامنه های رو به شمال خواهد بود (22).
از لحاظ دما، گیاهان منطقه به دو دسته گیاهان نورپسند و سایه پسند تقسیم میشوند. گونه Micromeria persica Boiss. تنها در شکاف صخره ها و رو به آفتاب دیده میشود. سرخس
هایی مانند Asplenium ceterach L. و Cheilanthes acrostica (Balbis) Tod.
در شکاف صخره و در سایه قابل مشاهده اند.
عواملی که در تنظیم رطوبت هوا دخالت دارند عبارتند از: بارندگی متوسط سالیانه، تعداد ماه های بارانی و ماکزیمم میانگین های سالیانه رطوبت نسبی هوا و نیز عواملی که موجب خشکی هوا می گردند عبارتند از: شماره ماه های خشک که بارندگی ماهانه ای کمتر از ۵ میلیمتر دارند و می نیمم متوسط سالیانه، پس نسبت P به Sنمایش میزان رطوبت و خشکی هوا می باشد که در آن P میزان بارندگی یا رطوبت جو، و S شدت عوامل خشکی را نشان میدهد (22).
رطوبت جو مانند آب موجود در خاک برای نمو گیاهان اهمیت زیادی دارد. در بعضی مناطق که مقدار رطوبت جو کاهش فوق العاده حاصل میکند تنه ی درختان بر اثر باد های خشک شکاف برداشته و بعضی ها مانند انواع(Acacia) شروع به ترشح مواد صمغی مینمایند (22).
گرچه مقدار شبنم موجود در جو و پوشش گیاهی سطح خاک به خصوص خزه ها بخشی از آب مورد احتیاج گیاهان را تامین مینمایند اما منبع اصلی آب برای احتیاج گیاه همان آب باران میباشد. در بارندگی، مقدار بارانی که به زمین میرسد و همچنین موقع و فصل بارندگی دو نکته قابل اهمیت میباشند. میزان بارندگی بر حسب وجود ارتفاعات و دوری و نزدیکی به دریا و موقعیت محل نسبت به مسیر باد های دریایی متفاوت است (22).
اثر باران نسبت به موقع بارندگی و مقدار باران متفاوت است مثلا یک باران خفیف تابستانه به محض آنکه بارش شروع گردید در سطح زمین به سرعت بخار گشته و تنها مقداری از گرمای محیط را کاهش میدهد. یا آنکه پس از رگبار شدید آبی که در سطح زمین جاری میشود از دسترس گیاهان به سرعت خارج میگردد و مقدار کمی از آن فقط به کار زندگی گیاه میرسد (22).
اگر دما و رطوبت به طریقی عمل کنند که منجر به محدود شدن توزیع گردد، بایستی بررسی کرد که کدام جنبه از دما یا رطوبت (ماکزیمم، می نیمم یا متوسط) موثر بوده است. در این زمینه قاعده کلی وجود ندارد و بستگی به گونه مورد نظر و سازگاری دارد که از طریق آن دما یا رطوبت عمل میکنند. گیاهان در خلال مراحل مختلف چرخه زندگی نسبت به متغیر های محیطی یکسان، عکس العمل متفاوتی دارند و به همین دلیل همواره میانگین درجه حرارت و یا معدل نزولات حتی اگر به صورت بحرانی باشد با محدوده توزیع همبستگی ندارد (26).
برای نشان دادن چگونگی اثر دما یا رطوبت بر روی محدوده ی توزیع یک گیاه، بایستی به شرح زیر به بررسی ادامه داد:
تعیین مرحله ای از چرخه زندگی که به دما یا رطوبت کاملا حساس باشد
تعیین دامنه ی تحمل فیزیولوژیکی گیاه در آن مرحله از چرخه زندگی
نشان دادن دما یا رطوبت در محیط خرد که زندگی گیاه در آن دامنه امکان پذیر و خارج از آن برای گیاه غیر قابل تحمل باشد (26).
اثر رطوبت در منطقه را میتوان در مکان هایی مانند ساحل چشمه، دره ها و شکاف صخره ها مشاهده کرد. در زیستگاه ساحل چشمه به علت وجود رطوبت کافی شرایطی به وجود آمده است که برخی از گیاهان قادر به رشد در این زیستگاه می باشند از جمله این گیاهان می توان به موارد زیر اشاره کرد.
Centaurium pulchellum (Sw.) Druce، Fimbristylis bisumbellata (Forssk.) ubani، Inula britannica L.، Lythrum junceum Banks & Sol.، Orchis mascula L.، Ononis spinosa L.، Plantago lagopus L.، P. lanceolata L.، Trifolium resupinatum L. و T. resupinatum L..
دره زیستگاه مکان مناسبی برای رشد تعدادی از گیاهان است که به مقدار مناسبی از نور و رطوبت نیاز دارند. از جمله گیاهانی که در دره زندگی میکنند میتوان گونه های زیر را نام برد؛
Ficus johannis ، Isatis raphanifolia Boiss.، Nonea caspica G. Don و
Paracaryum luristanicum Nábělek.
در شکاف صخره نیز رطوبت کافی برای رشد گونه های زیر وجود دارد؛
Arenaria leptoclados L، Campanula perpusilla A. DC.، Cheilanthes acrostica ،Micromeria persica ، Paracaryum luristanicum Nábělek، Pennisetum orientale Rich.،Phlomis bruguieri Desf.، Pterocephalus brevis Coulter، Umbilicus intermedius Boiss.و U. tropaeolifolius Boiss..

4-1-2- توپوگرافی
توپوگرافی با دگرگون نمودن اقلیم ناحیهای از یک سو سبب افزایش دما و تسریع تبخیر و تعرق در شیبهای رو به جنوب و از سوی دیگر سبب کاهش فرآیندهای ذکر شده در شیبهای رو به شمال (در نیمکره شمالی) گردیده، همین امر سبب میشود که در شیبهای رو به شمال خاک عمیقتر، مواد آلی بیشتر و پوشش گیاهی متراکمتر باشد (32، 46). با توجه به اینکه پراکنش جغرافیایی تیپهای مختلف پوشش گیاهی در محیط های کوهستانی مرتفع در ارتباط نزدیک با توپوگرافی است (20، 21).
مهم ترین عامل توپوگرافیکی ناهمواری ها و برجستگی های پوسته جامد زمین است که موقعیت های خاصی برای زندگی موجودات به وجود میآورند. در یک موقیت معین و در ارتفاع ثابت بعضی نقاط سردتر از نقاط دیگر میباشند و دلیل آن فقط وضع ناهمواری ها و جهت امتداد دامنه ها است (22). بدیهی است جنس خاک و اختصاصات فیزیکی و شیمیایی آن نیز در چگونگی رویش ها تاثیر به سزایی دارد. اثر عوامل اقلیمی متناسب با وضع ساختمانی پوسته زمین میباشد که در هر نقطه موجب تشکیل مناظر رویشی خاصی میگردد و به همین مناسبت حالات مختلفی در رویش های یک منطقه اقلیمی ممکن است مشاهده شود (24) .ارتفاع از سطح دریا، جهت شیب، و درجه شیب برگرادیانت رطوبت، نور و دمای محیط موثر است. بدین ترتیب توپوگرافی با تحت تاثیر قرار دادن عوامل زیست محیطی غیر حیاتی تاثیر غیر مستقیم بر بیوتا اعمال میکند (25).

۴-1-2-1- ارتفاع
پستی و بلندی ها به خصوص تغییرات ارتفاع میتوانند بسیاری از عوامل محیطی را تغییر دهند. از میان عوامل توپوگرافی، عامل ارتفاع از سطح دریا به دلیل تأثیر در اقلیم منطقه، بر پراکنش گونههای گیاهی نقش مؤثری
دارد. با افزایش ارتفاع از سطح دریا، متوسط دمای هوا کاهش یافته و با توجه به سایر عوامل اقلیمی منجر به تشکیل نواحی اقلیمی گشته، در نتیجه نواحی گیاهی با تنوع گونهای خاص ایجاد میشود (33).
تغییر ارتفاع با تنوع رویش گیاهی در شیبهای مختلف از نظر زاویه و جهت عواملی هستند که موزاییک جوامع را در اکوسیستم ایجاد میکنند (4، 7، 23).
به تدریج که در ارتفاعات بالا برویم به نسبت کاهش گرما در قیافه رویش ها نیز تغییرات محسوسی مشاهده میکنیم. گرچه در ارتفاعات از شدت گرما کاسته میشود ولی نور به شدت خود باقی می ماند.
باید دید چرا همیشه حرارت در ارتفاعات کمتر از دشت ها است در حالیکه چون گرمای انوار خورشید ضمن عبور از طبقات جو به وسیله ی عوامل جوی گرفته میشود لازم می آید که وقتی به زمین میرسد حرارت خود را به میزان قابل ملاحظه ای از دست داده ودر نتیجه سردتر از هوایی باشد که در ارتفاعات زیاد وجود دارد. دلیل این امر این است که رقت هوای موجود در ارتفاعات زیاد است که همراه با کاهش نسبی میزان بخار آب، کمتر میتواند گرمای خورشید را به خود بگیرد. بعلاوه توده هوایی که از دامنه ها به سمت ارتفاعات رانده میشود به تدریج که فشار جو کاهش مییابد حجم آن افزایش میپذیرد و در نتیجه این افزایش حجم، فشار آن پایین آمده وگرمای آن نیز نقصان حاصل میکند. جذب رشته نورانی نیز با کمبود تراکم هوا تقلیل پیدا میکند به طوری که در هر صد متر ارتفاع ۵۸/. درجه سانتیگراد گرمای جو کم میشود. کم شدن فشار جو در ارتفاعات اثر چندانی بر روی گیاهان نمیگذارد و حتی در ارتفاعات خیلی زیاد مانند جبال تبت که ارتفاعی معادل۶۰۰۰ متر دارد و در آن فشار جو به ۳۵ سانتیمتر جیوه میرسد باز هم کاهش فشار مستقیما بر روی گیاهان اثری نداشته و تنها به طور غیر مستقیم و با کاهش میزان حرارت میتواند بر روی رویش ها موثر واقع شود (22).
با توجه به اینکه در بررسی سعی شد جمع آوری ها در یک خط ترانسکت انجام شود بنابراین تاثیر ارتفاع بر پوشش منطقه را میتوان مشاهده کرد.
از ارتفاع پایین که به سمت ارتفاعات بالا میرویم تغییر در جوامع گیاهی به وضوح قابل مشاهده میباشد: در ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۲۰۰ متر از سطح دریا گونه Astragalus baba-alliar را میبینیم که به تنهایی یا به همراه Amygdalus eburnea در هر دو شیب شمالی و جنوبی تشکیل جامعه داده است. در ارتفاع ۱۱۰۰ تا ۱۰۰۰ متری درشیب شمالی جامعه Amygdalus scoparia Spach. به چشم میخورد. در ارتفاع ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ متری در شیب جنوبی گونه های درختچه ای Pistacia khinjuk و Ficus johannis تشکیل جامعه داده اند و در شیب شمالی در همین ارتفاع علاوه بر این دو گونه، گونه درختی Quercus brantii نیز مشاهده میشود که گیاه بلوط تا ارتفاع ۱۳۰۰ متری در شیب شمالی ادامه پیدا میکند و از ارتفاع ۱۳۰۰ به بالا از جامعه حذف میگردد. به تدریج که به ارتفاعات بالا برویم

دیدگاهتان را بنویسید

Close Menu