تاملی فقهی در برون رفت تحدید جمعیت- قسمت ۷

بنابراین، رشد جمعیت برای کشورهای فقیر و توسعه نیافته، معضل فقر،بیکاری و عدم توسعه را به­دنبال دارد. سازمان ملل در گزارشی تحت عنوان «وضعیت جهان در سال ۱۳۹۰»اعلام می­ کند: در دنیایی که حتی قادر به تأمین بیش از نیمی از نیازهای اساسی جمعیت خود، به خصوص در کشورهای رو به توسعه نیست، رشد شتابان جمیت فاجعه­ای برای نوع بشر است. از جمله مهم­ترین آثار رشد جمعیت در کشورهای مذبور،تأثیر منفی آن بررشد اقتصادی است.
عکس مرتبط با اقتصاد
برای درکاین موضوع کافی است که به این نکته مهم توجه شود که جمعیت اضافه شده، هم نیازمند کالاها و خدمات جدید و هم اشتغال و فرصت­های شغلی جدید است که هر دو، در گرو سرمایه ­گذاری­های جدید است. اما کشورهای فقیر و توسعه­نیافته در تأمین سرمایه ­های مورد نیاز خود با مشکلات عدیده­ای مواجهند. بنابراین، این­گونه کمبودها به موازت افزایش جمعیت، فقر را نیز به دنبال دارد.
اصولاَ در کشورهای فقیر و توسعه­نیافته، که میزان رشد جمعیت آن­ها بالاست، بخش اعظم جمعیت اضافی، کودکان و نوجوانانی هستند که عمدتاً مصرف ­کننده می­باشندو اندک امکان سرمایه ­گذاری مجدد در این کشورها را نیز می­بلعند. بنابراین رشد شتابان و بی­ضابطه جمعیت این کشورها را می­توان یکی از موانع مهم رشد و توسعه اقتصادی و یکی از عوامل تعمق فقر عمومی در این کشورها به حساب آورد.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

۲- افزایش بزهکاری و جرائم اجتماعی

 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
 

برخی کارشناسان از جمله پیامدهای افزایش جمعیت را افزایش بزهکاری و جرائم اجتماعی می­دانند. در همین زمینه، سازمان ملل در گزارشی تحت عنوان «وضعیت جهانی در سال ۱۹۹۰» تنش­ها و ستیزهای اجتماعی را تحت تأثیر انفجار ججمعیت تلقی کرده است که کم و کیف جرم­ها و تشنجات حاصل از آن فزونی یافته و جامعه با افزایش انواع جرایمی چون دزدی،سرقت مسلحانه، تجاوز جنسی، اعتیاد، فحشا، رب و جرح قتل، به­ویژه در مراکز شهری روبه­رو گردیده است.به عبارت دیگر، با فزونی جمعیت،تأمین نیازها و ماحیتاج عمومی با مشکلاتی مواجه خواهد شد. از این رو، جامعه به سمت بزهکاری و معظلات روی می­آورد.

 

۳- مهاجرت،شهرنشینی و کمبود مسکن

 

از دیگر پیامدهای رشد جمعیت، افزایش بی­رویه مهاجرت، شهرنشینی و در نتیجه کمبود مسکن می­باشند؛زیرا کمبود مسکن، یکی از عوارض ناخواسته رشد شتابان جمعیت است که فضای سکونت را به حداقل ممکن تقلیل داده، امور رفاهی را از مسکن، که باید جای آرامش و سکونت باشد، سلب می­ کند.
در جامعه ای که رشد فزاینده جمعیت، به­خصوصشهرنشینی بالاستو امکانات کم نیز در شهرها متمرکز است و روستاها فاقد کم­ترین امکانات و زیرساخت­های لازم برای توسعه هستندو منابع کافی در روستاها برای توسعه و بازسازی و گسترش امکانت وجود ندارد با شهرنشینی فزاینده مواجه خواهیم بود که به نوعی با پدیده­هایی هم­چون کمبود مسکن و حاشیه­نشینی مواجه خواهیم بود که خود بستر مناسبی برای رشد انواع مفاسد اجتماعی است.
در حال حاضرمیزان رشد جمعیت شهرها در کشورهای در حال توسعه، سه برابر کشورهای پیشرفته می­باشد که مشکلاتی هم­چون گسترش ناموزون شهرها، ترقی بی­سابقه قیمت زمین و ساختمان، آلودگی محیط زیست، دگرگونی با افت محل­های سکونت، ظهور شهرک­های قارچی و پیش­بینی­نشده، حاشیه­نشینی،مشکلات گرافیکی، افزایش جرم، بروز مشاغل کاذب و انگلی و صدها عارضه بیمارگون دیگر را عمدتاً معلول رشد انفجاری جمعیت بوده و مهاجرت­های بی­رویه را پدید آورده است. «بیش از پنجاه درصد رشد جمعیت شهری در بسیاری از کشورهای در حال توسعه مربوط به آهنگ پر شتاب مهاجرت از روستا به شهر است.»
عکس مرتبط با محیط زیست

 

۴- پایین بودن سطح بهداشت، عوارض زیست­محیطی و سوء تغذیه

 

به موازات افزایش جمعیت و عدم امکان توسعه در جامعه، با هنجاری­هایی هم­چون پایین بودن سطح بهداشت جسم و روان، عوارض زیست­محیطی و سوءتغذیه مواجه خواهیم بود. بر همین اساس، سازمان ملل متحد،معتقد است: رشد بی­رویه جمعیت به­عنوان یک فاجعه­ای برای نوع بشر، مسایل و دشواری­های مختلفی در زمینه سلامت انسانی چون سوءتغذیه،اعتیاد و عدم رعایت بهداشت را در پی دارد به نحوی که هم­اکنون دامنگیر بسیاری از ساکنان این کره خاکی شده است.هم­چنین برخی تحقیقات نشان می­دهد برخی ناهنجاری­های رفتاری و تعارض­هایی که سرانجام آن به مشکلات عاطفی شدید منجر می­ شود، از پیامدهای رشد سریع جمعیت می­باشد.
علاوه براین، تلاش روز افزون برای بهره گیری بیشتر از طبیعت برای تأمین معاش و رفع نیازهای ضروری جمعیت رو به فزونی زمین و بالا رفتن استانداردهای زندگی، که روند تلاش مذکور را تصاعدی بالا می­برد، موجب عوارض زیست­محیطی فراوانی برای اکوسیستم زمین شده است که از این جمله است:
الف- گرم شدن زمین که خشک­سالی به بار می آورد و گیاهان و جنگل­ها را نابود می­ کند.
ب- باران­های اسیدی که ناشی از رشد لجام­گسیخته صنعت و توسل روزافزون صنایع به فناوری­های مضر و مخاطره­آمیز می­باشد.
ج- فرسایش خاک و کاهش آب جاری شیرین.
د- آلودگی آب­ها و سفره ­های زیرزمینی آب، در اثر پساب­ها و آلاینده­های آب وخاک.
ه- کاهش ضخامت لایه ازون بر اثر افزایش گازهای شیمیایی و گلخانه­ای در هوا و گرم شدن زمین.
 

فصل سوم:

 

 

تجزیه و تحلیل نظریات موافقان و مخالفان کنترل جمعیت

 

مسئله جمعیت موضوع مهمی است که آثار گسترده سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و…. دارد. از این رو هرگونه اظهارنظر درباره آن باید سنجیده باشد. اگر با رویکردی احساسی به این موضوع نگریسته شود، چه­بسا آسیب­هایی فراوان برای کشور به دنبال داشته باشد.البته این اصلی کلی است که اظهارنظرها و تصمیم­ گیری­ ها درباره مسائل مهم و حساس، باید دقیق، سنجیده و براساس مبانی درست باشد.

 

ضرورت توجه به اصالت مکتب

 

برای ایجاد تمدن اسلامی، باید اصول و شرایطی را رعایت کنیم. یکی از مهم­ترین اصول در ساختن تمدن اسلامی، حفظ اصالت مکتب است. اسلام یک مجموعه و نظام است که عرصه ­های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و…دارد. به همین دلیل، هر کاری که در بعد عملی یا نظری انجام می­ شود،باید اصالت مکتب در آن متبلور باشد.
البته اصل دیگر در تمدن­سازی، استفاده از تجارب و علوم دیگران است. بی­شک اگر تجربه و دانش مفیدی در جایی از جهان وجود داشته باشد، جامعه اسلامی، فرهیختگان و مدیران باید از آن در ابعاد مختلف استفاده کنند؛ ولی نکته مهمی که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد این است که استفاده از علوم و تجارب دیگران، باید در چارچوب درست و رعایت اصالت­هاباشد. متأسفانه در این عرصه، افراط و تفریط­های فراوانی دیده می­ شود؛ عده­ای با دیده نفی و انکار به دست­آوردهای جدید می­نگرندو گروهی منفعلانهدچار افراط می­شوند و آموزه­های اسلامی را در این زمینه نادیده می­گیرند.
البته در مواردی نیز این رویکرد عمدی نیست؛ بلکه عده­ای به دلیل برخی فشارها و تنگناها نادانسته به آن روی می­آورند.
هنگام استفاده از افکار و تجربیات دیگران، اگر به­درستی جنبه­ های مثبت و منفی در نظر گرفته نشودو هماهنگی آن با نظام فکری و عملی اسلامی مورد غفلت گیرد، چه بسا به تداخل نظام­ها و تضادهای درون سیستمی بینجامد که آثار ویران­کننده ­ای دارد. یکی موضوع­هایی که کشور را دچار این مشکل کرد، سیاست­های جمعیتی است.
در برهه­ای از زمان، به دلیل شرایط خاصی که تا حدی قابل توجیح و درک بود، برخی از مسؤلان شیوه­ای را برگزیدند که با اصالت مکتب سازگار نبودو به جای این­که به کنترل جمعیت به منزله مشکلی مقطعی و استثنایی نگاه کنند، روش­ها مفاهیم و استدلال­هایی را به کار بردند که بیشتر رنگ­وبوی غربی داشت و به دور از فرهنگ اسلامی بود. به نظر ما، باید به سیاست­های کاهش جمعیت در دهه هفتاد (از نظر نوع تبلیغ، استدلال و شیوه) به منز له یک روش بنگریم، نه یک پدیده و آن را آسیب­شناسی کنیم.
پرسش این است که چرا موضوعی که از آغاز ظهور اسلام، به منزله امری پسندیده تلقی و عمل می­شد، و ده­ها روایات بر آن­ها تأکید داشتو ذهنیت جامعه اسلامی نیز براساس آن شکل گرفته بود، به یک باره دگرگونو به نقطه مقابل آن تبدیل می­ شود. آیا بهتر نبود به جای نفی اصل مسئله و ضد ارزش معرفی کردن تکثیر جمعیت به­ طورمطلق، ضرورت­های مقطعی را مطرح و در همین چارچوب، تبلیغ و برنامه ­ریزی می­کردند.

 

جایگاه فرزندآوری در آموزه­های اسلامی

 

روش­های فنی و تحقیقی در بررسی دیدگاه اسلام درباره جمعیت اقتضا می­ کند که ابتدا قاعده و اصل عام در این مورد اجرا شودو در مرحله بعد، استثناها و ضرورت­ها تبیین شود. با مراجعه به منابع دینی، به روشنی مشخص می­ شود که فرزنددار شدن و تکثیر اولاد امری مطلوب و مورد تأکید شریعت اسلام است. به تعبیر دیگر، همان که ازدواج در اسلام کاری پسندیده است و این، مطلبی واضح و غیر قابل انکار است، تکثیر اولاد نیز مطلوب و پسندیده است.

 

دسته بندی روایات

 

روایاتی که فرزندآوری و افزایش جمعیت را مطلوب معرفی می­ کنند، به چند دسته تقسیم می­شوند:

 

 

    1. احادیثی که به صورت صریح و مستقیم دلالت دارد؛ مانند حدیث رسول­الله(ص) که می­فرمایند: «اکثِروا الوَلَد» «زیاد فرزند بیاورید.»

 

    1. روایاتی که به ترغیب ازدواج و تشکیل خانواده می ­پردازد و تأکید می­ کند که با زنان ولود و زایا ازدواج کنید.

 

  1. احادیثی که دلالت دارد بر این که پیامبردر قیامت به جمعیت امت خود برسایر امت­ها مباهات می­ کنند.

 

در میان این روایات، تعبیرهایی وجود دارد که نشان می­دهد نگاه اسلام به ازدواج و فرزندآوری، با نگاه غربی و اصولاً نگاه مادی بسیار متفاوت است. به سخن دیگر، اسلام درباره فرزندآوری، غیر از جنبه­ های مادی، به جنبه­ های فرامادی نیز توجه داده است؛ چیزی که در کتاب­های جمعیت­شناسی غربی، جایی برای آن وجود ندارد؛ برای نمونه، پیامبر در حدیثی می­فرمایند:«ازدواج کنید؛ زیرا من مباهات می­کنم به وسیله کثرت شما بر امت­ها؛ تا جایی که فرزند سقط شده…. بر در بهشت می­ایستد و می­گوید داخل بهشت شو؛ می­گوید: تا هنگامی که پدر و مادر من داخل بهشت نشوند داخل نمی­شوم.[۵۰]
دلیل دیگر، اطلاق روایات فرزنددار شدن است. غیر از احادیثی که با صراحت مسلمانان را به کثرت اولاد ترغیب می­ کند، اطلاق روایات زیادی که بر اصل فرزنددارشدن تأکید دارند، شامل فرزند دوم و سوم نیز می­ شود.
در این بخش، یعنی اثبات قاعده اصلی درباره جمعیت، به همین مقدار بسنده می­ شود (هر چند دلایل دیگری نیز وجود دارد.)تا اینجا روشن شد که تکثیر نسل از منظر روایات کاری مطلوب و پسندیده است.به همین دلیل،این مطلب، مورد قبول مسلمانان در طول تاریخ بوده است.
بررسی برخی روایاتی که مخالفان افزایش جمعیت بدان استناد کرده ­اند.
به­رغم این­که فرزندآوری و تکثیر اولاد از نظر اسلام امری شناخته شدده بوده است، برخی مخالفان کثرت جمعیت، برای این­که به ادعای خود رنگ و لعاب دینی بدهند، به برخی احادیث استدلال کرده ­اند که به برخی از آن­ها اشاره می­ شود:

 

 

  1. از پیامبر(ص) نقل شده است:«قله العیال احد الیسارین» خانواده کم­جمعیت یکی از دو راحتی است.[۵۱]

 

روایت مذبور، مشهورترین و مهم­ترینروایتی است که طرفداران کنترل جمعیت بدان استناد کرده ­اند. در دهه هفتاد تبلیغات زیادی براساس این حدیث انجام داده­اند و حتی در جای جای کشور آن را بر در و دیوار شهرها و حتی برخی روستاها نوشتند.
به­رغم رواج استدلال به حدیث مذکور، دلالت قابل قبولی بر مدعای طرفداران کنترل جمعیت وجود ندارد. توضیح این­که، این روایت با توجه به قرائن مختلف- از جمله احادیثی که بیان شد – درصدد ارزش گذاریو خوب یا بد قلمداد کردن چیزی نیست؛ بلکه مطلبی را به منزله یک واقعیت عینی و ملموس بیان می­ کند که عبارت است از دشواری اداره عائله و فرزندان زیاد. گواه این مطلب، سیره خود ائمه است که بسیاری از آن­ها عائله سنگین داشتند و از گروه «قلیل العیال» نبوده ­اند.
نظیر این بیان،یعنی یادآوری واقعیت بدون ارزش­گذاری و توصیه، در روایات متعددی دیده می­ شود؛ مانند:«السَفَرُ احَدُ العَذَابَین»[۵۲]سفر رنج آور است.
«الوَلَدُ احَدُ العَدُوَینِ»[۵۳] فرزند دشمن است.
آیا مقصود از این روایات آن است که نباید به سفر رفت؟ یا نباید صاحب فرزند شد؟ بی­شک چنین نیست. حدیث «قله العیال احد الیسارین» نیز این چنین است.

 

 

  1. امام­رضا(ع) از پدر خویش و ایشان از جد خویش نقل می­ کند که جعفر بر صیادی گذشت. از صیاد پرسید ببیشتر چه چیزی در دام تو می­افتد؟

 

گفت: پرنده بچه­دار.
جعفر گذشت، در حالی که می­گفت: صاحب عیال هلاک شد؛ صاحب عیال هلاک شد.»[۵۴]

 

بررسی حدیث

 

صرف نظر از سند حدیث، دلالت این روایات بر مذموم­بودن عیال و افزایش اولاد نیز قابل قبول نیست؛ زیرا حدیث یاد شده همانند حدیث قبل، به دنبال بیان یک واقعیت استو این­که صاحب زن و فرزند شدن، مستلزم تلاش و کوشش است و این نیز همراه با خطر.

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*